5 september 1981, weet u het nog? Elf sportgekken bijeen in Kijkduin – WTJ 2000 (!)

ZONDAG – De 2000e aflevering van WTJ moest weer iets bijzonders zijn vonden we. Laat die nou net verschijnen op 5 september. En dat is voor de pure triathlonhistorici onder ons een legendarische datum.

De eerste plannen om iets bijzonders te gaan doen op 5 september 2021 dateren nog van vóór corona. Het was in de zomer van 2019 dat de gedachtes leefden om een jubileumboek (vooral in relatie tot de Holland Triathlon Almere) uit te brengen, oud-atleten samen te brengen en omdat toevallig op die datum ook het WK Multisports in Almere zou beginnen, was een feestelijke aftrap van zowel dat WK als een feestelijk jubileummoment in de Flevopolder wel op zijn plaats.

Helaas gooide het door niemand voorziene virus roet in het eten. Het boek is er, een productie van 3athlon.nl waar in het prille begin nog even gezamenlijk aan is gewerkt. Het resultaat telt echter en dat is een jubileumuitgave, waar dankzij de Challenge organisatie straks alle deelnemers en vrijwilligers een exemplaar van mogen ontvangen.

De dag van 8 Nederlanders en 2 Zweden

Andere festiviteiten rondom het 40-jarig bestaan van Triathlon in Nederland zullen – deze zondag althans – op een laag pitje gestaan hebben. Ik heb niet gehoord dat er in Amersfoort of Eindhoven nog aandacht aan geschonken is. Wij doen dat alsnog met een terugblik op de allereerste wedstrijd. We nemen u mee terug naar zaterdag 5 september 1981. De dag dat acht Nederlanders en twee Zweden geschiedenis schreven. Zoiets als Max Verstappen vandaag, maar dan een paar kilometer lager, in Kijkduin.

Net als vandaag was die zaterdag best een warme dag voor september. De temperatuur aan de kust was overdag zo’n graad of 17/18. Wereldwijd zijn is in Rome de Wereldbeker atletiek voor de continenten bezig. Europa wint. Het WK met landenteams bestond toen nog niet. De Nederlandse zwemploeg maakt zich op voor het EK in Split. In Brno zijn de wereldkampioenschappen wielrennen gaande. Op 5 september pakt Rene Kos goud bij het stayeren achter de grote motoren. Dat stayeren ook een vaste term in de triathlonsport zou worden, daar hadden we toen nog nooit van gehoord. Zelf rijd ik die dag een koers bij de junioren in het voorprogramma van de profronde van Rijen. Ik val buiten de prijzen in de massaspurt (dat was nooit mijn ding), later die middag wint Jos Lammertink de profkoers voor Theo Smit en Adrie van der Poel.

Doorbraak van de sport kwam pas jaar later met Julie Moss

Daar in het Brabantse land, waar later ras-sprinter Jeroen Blijlevens zijn loopbaan begon, waren we op 5 september onwetend van een nieuwe sport waar elf mannen aan proefden. Zij hadden via-via vernomen van de variant op de Holland Vierkamp, die al sinds 1978 in Den Haag en omgeving gehouden werd. Twee gymleraren hadden het initiatief genomen om het schaatsen weg te laten en de drie andere sporten in de ‘Hawaii-volgorde’ te organiseren. Van Hawaii waren hier en daar wel berichten doorgesijpeld, maar de echte doorbraak van de Ironman kwam pas in de Julie Moss-race van 1982. De ‘Crawl of fame’ worden haar laatste meters op het WK ook wel genoemd.

Gymleraren Dieben en Degenaar

Die gymleraren waren Hans Dieben uit Noordwijk en Rudolf Degenaar uit Delft, inmiddels vitale tachtigers. Hans was ook nog kort secretaris van de Triathlonbond en bij de eerste uitgave in Almere wedstrijdleider. Kort daarna emigreerde hij naar de westkust van Amerika, waar hij op Catamarans zeilde, baywatch speelde en tot op de dag van vandaag bleef hij ook triathlons doen.

Rudolf bleef dichterbij huis, kwam in Zeeland terecht en concentreerde zich op de wedstrijdzwemsport als master-zwemmer bij PSV. Bovendien ging hij gedichten schrijven. In zijn cv staat nog steeds: oprichter van de Stichting Recreatieve Meerkamp, waar later de Stichting Triathlon Nederland uit is voortgekomen. Rudolf gaf de tweede Holland Triathlon, die in 1982 door hetzelfde duo op poten werd gezet het officieuze predikaat Europees kampioenschap mee. Een jaar later werd de organisatie overgedragen aan Almere. Joop van Zanten was met een helikopter boven Nederland gaan vliegen en zag alleen op Texel of in de Flevopolder mogelijkheden voor een groot, veilig parcours.

 

Veel media-aandacht was er nog niet, bij die allereerste triathlon buiten Amerika. Van de landelijke kranten plaatst alleen het AD een kort berichtje in de maandagkrant. Het luidt als volgt:

STAM WINT SPORTIEF EVENEMENT

Den Haag – Gregor Stam heeft zaterdag in Den Haag een voor de Nederlandse sportwereld nieuw sportevenement, een uithoudingsdriekamp gewonnen. Op een dag werkte hij samen met nog tien deelnemers achter elkaar de onderdelen 4000 meter zwemmen, 170 kilometer fietsen en een volle marathon af. In totaal had hij 11 uur en 11 minuten nodig. Cees Vaneman had over deze, in de Verenigde Staten zeer populaire triathlon, 45 minuten meer nodig. De Zweed Wengstrom werd in 13.29 derde.

En hier nog een andere. Langste adem.

In 2016 zijn deze triathlonpioniers gehuldigd met een ster op de Wall of Fame waar diverse Haagse sporticonen terug te vinden zijn. Wij triathlonliefhebbers van nu zijn deze mannen schatplichtig. Zonder dit tweetal hadden we nu misschien wel nooit een Almere triathlon gehad of was het met de sport een heel andere kant uit gegaan. Het is goed om daar eens bij stil te staan in het zo vluchtige leven waarin we van evenement naar evenement hollen om vooral maar niks te hoeven missen.

Wedstrijdverslag (alsof het vandaag was)
De wedstrijd zelf dan. Het zwemmen was in het Haagse Zuiderparkbad. Dat was toen nog een 50-meterbad. Dus tachtig baantjes. Fietsen was rondje Westland en het lopen begon vanaf Kijkduin en weer terug. Om 7 uur exact werden de tien deelnemers op pad gestuurd. Het waren er waarschijnlijk elf met Joop van Zanten erbij, maar zijn naam komen we in geen enkel overzicht tegen. Sommigen hadden de nacht doorgebracht in een tijdje of in de kleedcabine van het zwembad. Vanuit een echt hotelbed stond niemand aan het vertrek.
Het was Gregor Stam, een jonge MTS-student uit Laren die als eerste uit het bad kwam. Hij deed er 1.02 uur over, kort daarna gevolgd door Jim Koster uit Huizen. Rudolf Degenaar, van huis uit goed zwemmer was de nummer drie op zeven minuten van Gregor. Daarna volgde mede-organisator Hans Dieben en de vijfde man was de eerste buitenlander, de Zweed Per Wengstrom. Voor schoolslagzwemmer Ab de Gouw uit Vlijmen ging het allemaal iets te snel in het water. Hij was er na 1.51 uur helemaal klaar mee.
Na 42 kilometer fietsen de eerste uitvaller. Hans Dieben merkt dat het organisatorisch nog niet op rolletjes loopt. Vrijwilligers weten niet wat ze moeten doen dus hij besluit zijn fiets aan de kant te zetten om de boel op orde te brengen. Halverwege de 170 (grappig, die afstand was het vandaag in Roth ook) is Jim Koster in het wiel van Gregor gesprongen. Samen hebben ze 17 minuten voorsprong op Jims broer Hans, die lekker doortrapt.
Runar verdwaalt in de Glazen Stad
Als Monster, ’s Gravenzande, Honselersdijk en Wateringen achter de rug zijn arriveren de twee eerste fietsers Gregor en Jim even na half twee bij het wisselpunt van het zwembad. Ze hebben er 5.36 uur over gedaan. Het handjevol mensen op het zwembad, begeleiders vooral had geen benul hoe lang ze weg zouden blijven. Ook het vertrouwen of iemand nog zin heeft in de marathon is maar klein. Hans Koster heeft de hele omloop alleen gefietst en met het verkeer en de drukte op de fietspaden is dat geen sinecure. Rudolf is bijna een uur later klaar als vierde, daarmee een plaatsje gezakt. Kees Vaneman lag 33 minuten langer in het zwembad maar komt wel als vijfde van de fiets (achterstand: 1 uur en 10 minuten). Ook Bussummer Vaneman komt uit het Huizer clubje en is al jaren een gerenommeerd hardloper. Twee uur en twintig minuten nadat Gregor en Jim zijn gaan lopen komt ook de tweede Zweed Runar Palm terug. Hij heeft onderweg wel tien keer de weg moeten vragen. ,,Die glazen huizen lijken allemaal op elkaar”, roept hij vertwijfeld. De arme Runar is naar alle waarschijnlijkheid zo’n dertig kilometer verkeerd gereden. Toch laat hij zich er niet door ontmoedigen. De loopschoenen hebben de meeste atleten al aan, dus na een korte verzorging vertrekt als negende en laatste ook de man uit Goteborg.
Jim Koster is de eerste die aanvalt. Na vijf kilometer heeft de Huizenaar een lichte voorsprong op Stam. Ze kennen elkaar uit de loopwedstrijdjes in het Gooi. Koster heeft de meeste ervaring, maar Stam is een taaie. Op het tien kilometer punt lopen de atleten weer voorbij de finishlijn. Jim voorop, drie minuten erna Gregor en 41 minuten erna een zwoegende Rudolf. Hij is niet de enige: Hans Koster wandelt al en Ab de Gouw en Hennie Popma geven al aan dat ze het welletjes vinden.  Ze hebben al een achterstand van drie uur op de kop en vrezen dat het nachtwerk wordt vooraleer ze ooit de vier rondjes vol maken. Kort daarna volgen Rudolf en Hans hun voorbeeld.
Vijf uitvallers na 10 kilometer lopen
Dan hapert vooraan plots ook het motortje van Jim Koster. Gregor is hem na 14 kilometer voorbij en ziet achterom dat Koster al aan het wandelen is en weldra uitstapt. Plots ligt Gregor Stam mijlenver voor op de rest, want de marathon levert al in de beginfase vijf slachtoffers op. De benjamin van het veld – Gregorius Stam uit Laren, 19 jaar en voormalig Nederlands kampioen rolschaatsen – neigt de winnaar van de eerste Holland Triathlon te worden. De enige man die hij nog moet vrezen is Kees Vaneman. Het verschil loopt echter nauwelijks terug. Na 10 kilometer is het 1.02 uur, na 18 km. 1.04, na 25 km. exact een uur en na 32 km is het 53 minuten. Hoewel de laatste tien kilometer in elke marathon loodzwaar zijn en Gregor met verbeten grimas door trimt houdt hij zijn voorsprong in stand. Het is elf minuten over zes als Stam zich opwerpt als de allereerste triathlonkampioen van Nederland. In wedstrijdtijd uitgedrukt 11.11 uur. (in het zuiden zouden we er dan nog 11 seconden aan toevoegen). Kees Vaneman blijft de nummmer twee in 11.56 uur en bij het invallen van de duisternis duiken toch nog de twee taaie Zweden op: Per Wengstrom en Runar Palm. Maar dan staat er al geen hond meer te kijken…..
De legende wil dat Gregor voor zijn overwinning een plastic ooievaar en het fotoboek ‘Kijk op Den Haag’ kreeg. Maar dat kan de pionier, die zich tot op de dag van vandaag bewust is van zijn ambassadeursrol voor de sport, zich niet meer herinneren. ,,Het enige wat ik nog heb is een vaantje en een enkel krantenknipsel”, lacht Gregor exact 40 jaar na dato. ,,Het is dat jij me eraan herinnert dat het vandaag die datum is, anders was het ongemerkt voorbij gegaan.”

5 SEPTEMBER 1981: Open NK Triathlon Holland Triathlon Kijkduin

1.Gregor Stam  11.11.00 NK
2.Kees Vaneman 11.56.00 2e NK
3.Per Wengström (Zwe) 13.29.00
4.Runar Palm (Zwe) 13.56.00
DNF Jim Koster
DNF Rudolf Degenaar
DNF Hans Koster
DNF Ab de Gouw
DNF Hennie Popma
DNF Hans Dieben

Wim van den Broek

Wilde in 1983 iets anders dan alleen hard fietsen, stapte snel over op microfoons uittesten, één van de drijvende krachten achter één van de oudste triatlons: Oud-Gastel, figureert in misdaadseries en mag zich ridder zonder paard noemen.

3 thoughts on “5 september 1981, weet u het nog? Elf sportgekken bijeen in Kijkduin – WTJ 2000 (!)

  • 6 september 2021 om 04:54
    Permalink

    gefeliciteerd met dit 2000e journaal. Wat een timing. en symboliek dat gebroken stokje……

    Beantwoorden
  • 6 september 2021 om 16:02
    Permalink

    Gregor Stam, de eerste winnaar van een “hele” triathlon in Nederland. Als “kind” van de Uithoudingsvermogen Vierkamp zag ik in de sporthal Ockenburg een poster hangen – net als in Hawaï … Nieuwsgierig als ik was ben ik gaan kijken. Het had overigens maar heel weinig gescheeld of Gregor was helemaal niet gefinisht, op het fietsparcours en net over de brug bij “de bonte haas” scheelde het echt niks of hij was er afgereden door een auto. Op zyoutube staat er nog een filmpje – https://www.youtube.com/watch?v=qR4TgIYfeKI . Het ging maar net goed. Ik fiets het nog vaak, voor het grootste deel kun je fietsparcours nog rijden. #opavertelnogeensvanvroeger

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.